Kalkınma ihtiyacı: Açlık ve iklim değişikliğiyle mücadelede Türkiye için önemli zorluklar devam etmektedir. SKH 1 (Yoksulluğun Yok) ve SKH 10 (Azaltılmış Eşitsizlikler) genelindeki ilgili göstergeler, mevcut önlemlerin 2023 yılına kadar ülkede yoksulluğun azaltılması hedef seviyelerine ulaşmak için yetersiz olduğunu ve gıda güvenliğini ve fiyat istikrarını giderek daha önemli hale getirdiğini göstermektedir.

Politika önceliği: Türkiye’nin Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerine İlişkin 2. Gönüllü Ulusal İncelemesi, 11. Kalkınma Planı ve 2020 Cumhurbaşkanlığı Programı, tarımı öncelikli kalkınma alanları arasına yerleştiriyor. Bu belgelerin tümü, fiyat istikrarı ve tarımsal üretkenlik konusundaki endişeleri vurgulamaktadır. Bu sektördeki kalkınma, kırsal geçim kaynakları için de hayati önem taşımaktadır.

Toplumsal cinsiyet eşitsizlikleri ve ötekileştirme sorunları: Tarım sektöründe çalışan kadınların oranı %25,1, erkeklerin payı ise %14,9’dur. (23) Bu sektör ağırlıklı olarak kırsal kesimdeki kadınlara mevsimlik işçi olarak istihdam sağlamaktadır. Durum böyleyken, üretim ekipmanlarının çoğunun erkeklere ait olduğu bildiriliyor. (24) Türkiye nüfusunun %24,8’i FAO tarafından ‘kırsal’ olarak sınıflandırılmaktadır. (25)

Yatırım fırsatları: Organik ve sürdürülebilir şekilde üretilmiş gıda ürünlerine yönelik artan bir uluslararası ve yerel talep var. Ayrıca, tarım teknolojisindeki gelişmeler, daha uygun maliyetli ve sürdürülebilir üretim yöntemleri için fırsatlar sunmaktadır.

Temel darboğazlar: Türk tarımsal üretimi, çoğunlukla parçalı arazi mülkiyetine sahip küçük ölçekli çiftçilerden oluşmaktadır. Kalite standartlarını ve teknolojik verimliliği artırırken, tedarik ve üretim sistemlerindeki değişikliklerin bu çiftçileri pazarın dışına itmemesini sağlamak önemlidir.

Geliştirme ihtiyacı: Hasat ve depolama sırasındaki gıda kayıpları, küçük ölçekli çiftçiler için gelir kaybına ve daha yoksul tüketiciler için daha yüksek fiyatlara dönüşüyor. Konuyla ilgili yapılan akademik araştırmalar, Türkiye’de her yıl oluşan toplam yenilebilir gıda kaybı ve atığının yaklaşık 26.04 milyon ton olduğunu ortaya koyuyor. Besin zincirlerinin hasat sonrası işleme ve depolama aşamasındaki kayıplar %0.02-8 arasında değişmektedir ve sebzeler en yüksek kayıpları görmektedir (12)(13)

Politika önceliği: 11. Kalkınma Planı, SKH’lere ilişkin VNR ve 2020 Başkanlık Programı tarafından belirtilen temel kalkınma hedefleri arasında kırsal alanlarda refahın iyileştirilmesi ve tarımsal ürünlerin verimini ve kalitesini artırarak sürdürülebilir gıda güvenliğinin sağlanması; toprak ve su kaynaklarının sürdürülebilir yönetimi; iklim değişikliği, çölleşme ve erozyonla mücadele; ve biyolojik çeşitliliğin korunması

Toplumsal cinsiyet eşitsizlikleri ve ötekileştirme sorunları: Tarım sektöründe çalışan kadınların oranı %25,1, erkeklerin payı ise %14,9’dur. (23) Bu sektör ağırlıklı olarak kırsal kesimdeki kadınlara mevsimlik işçi olarak istihdam sağlamaktadır. Durum böyleyken, üretim ekipmanlarının çoğunun erkeklere ait olduğu bildiriliyor. (24) Türkiye nüfusunun %24,8’i FAO tarafından ‘kırsal’ olarak sınıflandırılmaktadır. (25)

Yatırım fırsatları: Organik ve sürdürülebilir şekilde üretilmiş gıda ürünlerine yönelik artan bir uluslararası ve yerel talep var. Ayrıca, tarım teknolojisindeki gelişmeler, daha uygun maliyetli ve sürdürülebilir üretim yöntemleri için fırsatlar sunmaktadır.

Temel darboğazlar: Türk tarımsal üretimi, çoğunlukla parçalı arazi mülkiyetine sahip küçük ölçekli çiftçilerden oluşmaktadır. Kalite standartlarını ve teknolojik verimliliği artırırken, tedarik ve üretim sistemlerindeki değişikliklerin bu çiftçileri pazarın dışına itmemesini sağlamak önemlidir.

SEKTÖREL KAYNAKLAR

1) Sürdürülebilir Kalkınma Raporu Dashboard 2020, OECD Üyeleri, Türkiye, 

2) 11. Kalkınma Planı 

3) 2020 Yıllık Cumhurbaşkanlığı Programı, 

4) 2020-2022 Yeni Ekonomik Programı, 

5) Strateji ve Bütçe Başkanlığı Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri Değerlendirme Raporu

6) Tarım ve Orman Bakanlığı 2019-2023 Stratejik Planı, 

7) R63 Çalışma Planı 2019, 

8) TR72 Bölgesi Stratejik Sektörler Analizi, 

9) TRB1 Bölge Planı 2014-2023, 

10) Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Türkiye’nin Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri 2. VNR 2019. 

26) Greenpeace, 2019, 

YFA KAYNAKLARI

11) TMO-TOBB Lidaş website, 

12) FAO, Türkiye’de Gıda Kayıpları ve Gıda Atıkları, 

13) Bioresource Technology Journal, “Türkiye’de gıda kaybı ve atık yönetimi”, 

14) Düzce Commodity Exchange, 

15) Lisanslı Depo İstatistikleri,

16) Lidasder Lisanslı Depolama Teşvikleri ve Devlet Yardımları 

17) Ticaret Bakanlığı Lisanslı Depoculuk ve Tarımsal Mal Piyasaları Hakkında SSS, 

18) Ziraat Bankası depo fişi kredi bilgileri, 

19) TC Ticaret Bakanlığı / Ticaret Bakanlığı Kuruluş ve Ruhsatlandırma İzni Olan Lisanslı Depoculuk İşletmeleri

20) Depo makbuz mevzuatının tasarlanması hakkında FAO raporu: Düzenleyici seçenekler ve son trendler 

21) Tarımsal Piyasa Performansının İyileştirilmesine İlişkin İSEDAK Raporu: Piyasa Kurumlarının Oluşturulması ve Geliştirilmesi

22) SDG İzleyici –

23) ILOSTAT, 2019, 

24) FAOSTAT, 2018, 

25) FAO, 2018, 

26) Turkish Statistical Services, 2021.