Yerli Güneş Enerjisi Bileşen Üretimi
Etki Gösterge Getirisi:
Yatırım Zaman Çerçevesi
Pazar Büyüklüğü
Gider Boyutu
Güneş enerjisi bileşenlerinin yerli üretimine yatırım yapmak: Güneş enerjisi için temperli cam, güneş pilleri, arka levha, EVA, bağlantı kutusu, invertörler ve çerçeveler üretmek.
Beklenen EtkiBu YFA, yenilenebilir kaynakların yerel enerji portföyündeki payını artıracak ve enerjiyle ilgili CO2 emisyonlarını azaltırken enerji güvenliğine katkıda bulunacaktır.
Bölgeler
Sektör
Yenilenebilir Kaynaklar ve Alternatif Enerji > Alternatif Enerji
Direkt İlgili SKA'lar
Dolaylı Etkili SKA'lar:
Geliştirme ihtiyacı: Sürdürülebilir Kalkınma Raporu Dashboard 2020’ye göre, Türkiye’nin SKH 7 (Uygun ve Temiz Enerji) performansında önemli zorluklar devam etmektedir. Ülkenin SDG 13’teki (İklim Eylemi) performansında büyük zorluklar devam ediyor; özellikle enerjiden kaynaklanan CO2 emisyonları ve etkin karbon oranı ile ilgili olarak büyük zorluklar devam etmektedir.
Politika önceliği: 2020 Yıllık Cumhurbaşkanlığı Programı, Türkiye’nin artan elektrik talebine sahip, enerjiye bağımlı bir ülke olduğunu vurgulamaktadır. Sürdürülebilir alternatiflere geçilerek ithalat bağımlılığının çözülmesi gerektiğini öne sürüyor. 11. Kalkınma Planı ve SDG VNR, istikrarlı bir enerji arzı sağlama ve karbon emisyonlarını azaltma hedefini de ele alıyor.
Cinsiyet eşitsizlikleri ve marjinalleşme sorunları: Küresel olarak, enerji sektöründe kadın istihdamı yaklaşık %22 iken, yenilenebilir enerji sektöründe yaklaşık %32 kadın istihdam edilmektedir. Yenilenebilir kaynaklar içinde bile, kadınların STEM işlerine katılımı idari işlerden çok daha düşüktür. (17) Gelişmekte olan dünyada, özellikle kırsal alanlarda 1/7 kişi elektrikten yoksundur. (19) Şebeke dışı alternatif enerji seçeneklerinin sağlanması, kırsal nüfusun kapsama oranını artırabilir ve daha ucuz alternatifler sağlayabilir.
Yatırım fırsatları: Türkiye, Avrupa’da enerji tüketiminde 5. sırada yer almaktadır. Ancak ülke enerji ihtiyacının yaklaşık %73’ünü dış kaynaklardan karşılamaktadır. Türkiye güneş, rüzgar ve jeotermal enerji için büyük bir doğal potansiyele sahiptir. 2023 yılına kadar enerjinin %30’unu yenilenebilir kaynaklardan elde etme yerelleştirme hedefine sahiptir. Bu alan büyük ölçüde özelleştirilmiştir ve çeşitli devlet teşvikleri ile desteklenmektedir (6).
Temel darboğazlar: Büyüyen nüfusu ve ekonomisi ile Türkiye’nin artan bir enerji talebi var. Başarılı teşvik mekanizmaları ve düzenleyici değişiklikler benimsenmiş olsa da, bunlar çoğunlukla büyük ölçekli enerji projelerine yöneliktir. Küçük ölçekli yenilenebilir enerji projelerinin ve yenilenebilir enerji kooperatiflerinin piyasa koşullarına uygun şekilde desteklenmesi esastır.
Kalkınma ihtiyacı: Türkiye’nin elektrik talebi, dünya ortalaması olan %3’ün üzerinde, yıllık %5 oranında büyümektedir (2). Artan talebin sürdürülebilir şekilde karşılanabilmesi için yenilenebilir kaynakların toplam elektrik üretimindeki payının artırılması ve enerjide dışa bağımlılığı azaltmak için yerli üretim kapasitelerinin kullanılması gerekmektedir.
Politika önceliği: Bu enerji talebini alternatif enerji üretimi yoluyla ele almak, 2020 Yıllık Cumhurbaşkanlığı Programı, 11. Kalkınma Planı ve SKH Gönüllü Ulusal İncelemesi tarafından belirlenen bir hedeftir.
Cinsiyet eşitsizlikleri ve marjinalleşme sorunları: Küresel olarak, enerji sektöründe kadın istihdamı yaklaşık %22 iken, yenilenebilir enerji sektöründe yaklaşık %32 kadın istihdam edilmektedir. Yenilenebilir kaynaklar içinde bile, kadınların STEM işlerine katılımı idari işlerden çok daha düşüktür. (17) Gelişmekte olan dünyada, özellikle kırsal alanlarda 1/7 kişi elektrikten yoksundur. (19) Şebeke dışı alternatif enerji seçeneklerinin sağlanması, kırsal nüfusun kapsama oranını artırabilir ve daha ucuz alternatifler sağlayabilir.
Yatırım fırsatları: Türkiye, Avrupa’da enerji tüketiminde 5. sırada yer almaktadır. Türkiye’nin yıllık ortalama güneş radyasyonu 1527 kW·sa/(m²·yıl)’dır.(6) Ülke, mevcut kullanım ölçütlerinin çok üzerinde güneş enerjisinden faydalanabilmektedir. Ayrıca, son düzenleyici değişiklikler, çatı üreticilerinin fazla enerjiyi şebekeye geri satmalarına izin vererek bireysel kullanımın önünü açmıştır.
Temel darboğazlar: Büyüyen nüfusu ve ekonomisi ile Türkiye’nin artan bir enerji talebi var. Başarılı teşvik mekanizmaları ve düzenleyici değişiklikler benimsenmiş olsa da, bunlar çoğunlukla büyük ölçekli enerji projelerine yöneliktir. Küçük ölçekli yenilenebilir enerji projelerinin ve yenilenebilir enerji kooperatiflerinin piyasa koşullarına uygun şekilde desteklenmesi esastır.
Kritik YFA Birimi
Küresel güneş enerjisi pazarının 2018’de 52,5 milyar dolar değerinde olduğu ve 2026’ya kadar 223,3 milyar dolara ulaşacağı ve 2019’dan 2026’ya kadar %20,5’lik bir CAGR’de büyüyeceği tahmin ediliyor (8).
Türkiye’de 274 çatı güneş enerjisi tesisi ve 5721 güneş enerjisi çiftliği bulunmaktadır. Çatı üstü güneş enerjisi tesisleri ve öz tüketim için güneş enerjisi çiftlikleri için 6 GW kurulu güce sahiptir (9).
Türkiye’de ticari kullanıma yönelik güneş enerjisi tesislerinin toplam pazar büyüklüğü 5995 MW’dır (9).
10% – 15%
600 MW’lık lisanslı üretim için küçük YEKA ihaleleri, USD cinsinden yaklaşık %8’lik bir dönüt oluşturmaktadır. (9)
Bu alanda halihazırda aktif olan görüşülen yatırımcılar, maksimum %20 olan sahadaki yatırımlardan ortalama olarak %8-12 arasında bir dönüt hedeflemektedir.
Orta Vade (5–10 yıl)
Halihazırda piyasaya hakim olan uluslararası şirketlerin rekabet avantajını telafi edecek şekilde yüksek başlangıç sermayesi yatırımları ve önemli finansman, karmaşık üretim süreçleri, ardından pazarlama ve dağıtım gerektirir.
Küçük YEKA ihalelerinin getirileri 9 yılda verilir.
Gider BoyutuTürkiye, nüfusu ve GSYİH büyümesi nedeniyle on yıllardır enerji sektörünün tüm segmentlerinde hızlı talep büyümesi yaşıyor. Türkiye’nin birincil enerji ve elektrik enerji tüketimi son yirmi yılda yıllık ortalama yüzde 4 ila 8 oranında artmıştır (10).
Halihazırda Türkiye, güneş pilleri, piller ve bağlantı kutuları gibi güneş enerjisi bileşenlerinin alımında ithalata bağımlıdır.
YEKA ihalelerine, YEKA bölgelerindeki yenilenebilir enerji tesislerinde kullanılan güneş enerjisi bileşenleri ve üretim araçlarının önceden belirlenmiş bir payının yerli olarak üretilmesi zorunluluğu getirilmiştir.
Sanayide (madencilik ve taşocakçılığı, imalat, inşaat ve kamu hizmetleri olarak tanımlanan) istihdam edilen kadınların oranı sadece %15,8 iken bu sektörde erkeklerin oranı %29,7’dir. (18) Güneş enerjisi bileşenlerinin yerli üretimi bu alanda kadın istihdamını artırabilir.
Uygun maliyetli yerli alternatifler ile güneş enerjisi üretim sistemlerinin maliyetini düşürmek ve böylece toplam enerji üretimi ve tüketiminde yenilenebilir enerjilerin payını artırmak.
İthalata bağımlılığı azaltmak ve yurtiçi ekonomide daha fazla değer üreterek ekonomik büyümeye katkıda bulunmak.
İstihdam yaratmak; güneş enerjisi sektörü her MW’lık üretim için 33 kişiye istihdam sağlamaktadır (9).
Kırsal alanlarda / kadınların yönettiği hanelerde enerji erişimini artırmak.
Yenilenebilir enerji ve imalat sektörlerinde kadın istihdamını artırmak.
SKH 7- Erişilebilir ve Temiz Enerji Kaynakları
7.1.1 Elektriğe erişimi olan nüfusun oranı
7.1.2 Temiz yakıtlara ve teknolojiye birincil derecede bağımlı olan nüfusun oranı
7.2.1 Toplam nihai enerji tüketiminde yenilenebilir enerji payı
7.3.1 Birincil enerji ve GSYİH açısından ölçülen enerji yoğunluğu
7.b.1 Gelişmekte olan ülkelerde kurulu yenilenebilir enerji üretim kapasitesi (kişi başına watt olarak)
Mevcut Seviye %100 (11)(12)
13.37%(11)(12)
0,82kWh/$ (12)
Hedef Düzeyi %100 (11)(12)
100%
Yaklaşık %51 (gösterge tablosu)(11)
Dünya ortalaması 1.43kWh/$ (izleyici)(12)
Pil bozulmasının çevreye zararlı etkileri ve güneş enerjisi bileşenleri üretiminde kullanılan tehlikeli maddeler, özellikle güneş enerjisi atıklarının uygun şekilde geri dönüştürülmemesi durumunda.
Impact RisksBeklenmeyen Etki Riski
Etki Sınıflandırması
B- Fayda Paydaşları
Önemli, olumlu sonuç: elektrik üretiminde yenilenebilir kaynakların artan payı.
Üretim sürecinde çalışanlar ve daha ucuz enerji seçenekleri nedeniyle daha büyük nüfus.
Düşük Risk (Çevredeki nüfus için pilin bozulmasıyla ilgili riskler dikkate alınmalıdır).
Bu YFA, yenilenebilir kaynakların yerel enerji portföyündeki payını artıracak ve enerjiyle ilgili CO2 emisyonlarını azaltırken enerji güvenliğine katkıda bulunacaktır.
(2020 Yıllık Cumhurbaşkanlığı Programı): Yenilenebilir enerji üretimini artırma ve enerji ithalatına bağımlılığı azaltma ihtiyacı, 2020 Yıllık Cumhurbaşkanlığı Programı, 2014-2023 Ulusal Bölgesel Kalkınma Stratejisi, 11. Kalkınma Programı, Enerji Bakanlığı 2019-2023 Stratejik tarafından belirtilmiştir.
İzmir Kalkınma Ajansı şu anda Türkiye’de temiz enerji bileşeni üretiminin rekabet gücünü artırmak için Best for Energy (Enerji için Etkin ve Sürdürülebilir Dönüşümün Artırılması) projesini yürütmektedir.
(2014-2023 Ulusal Bölgesel Kalkınma Stratejisi): Yenilenebilir enerji üretimini artırma ve enerji ithalatına bağımlılığı azaltma ihtiyacı, 2020 Yıllık Cumhurbaşkanlığı Programı, 2014-2023 Ulusal Bölgesel Kalkınma Stratejisi, 11. Kalkınma Programı, Enerji Bakanlığı tarafından belirtilmiştir. 2019-2023 Stratejik Planı ve VNR Raporu.
Mali teşvikler: Pil üretimi, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın “Proje Bazlı Yatırım Programı”na (vergi, istihdam ve mali teşvikler) uygundur. “Teknoloji ve Yenilik Fonu”, belirli bir bütçe boyutundaki yenilikçi programlara mali destek sağlar.
YEKDEM kapsamında yenilenebilir enerji santrallerinin mekanik/elektro-mekanik ekipmanlarının yerli olarak üretilmesi halinde, tarife garantilerine prim eklenecektir (13). Ancak, YEKDEM mekanizmasının Aralık 2020 sonunda sona ereceğini belirtmek gerekir.
YEKA modeli, büyük ölçekli yenilenebilir enerji projelerinde ve ihalelerinde yerli üretim ekipmanların kullanımını desteklemeye devam edecek. Bu kapsamda “YEKA Yönetmeliği kapsamında yerli üretim teçhizatın kullanılması ek bir tarife için bir seçenek değil, bir zorunluluktur”(14).
6446 Sayılı Kanun, Elektrik Piyasası Kanunu, rekabetçi bir ortamda faaliyet gösteren mali açıdan sağlam ve şeffaf bir elektrik piyasasının kurulmasına ilişkin kuralları belirlemektedir.
Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının (YEK) Enerji Üretimi Amaçlı Kullanımına Dair Kanun (10/05/05 tarih ve 5346 sayılı Kanun), Türkiye’nin 2005 yılında TBMM tarafından kabul edilen ilk Yenilenebilir Enerji Kanunu’dur. 6094 sayılı Kanun, 5346 sayılı Kanunda değişiklik yaparak görev süresini 31 Aralık 2020 tarihine kadar uzatmıştır.
Yenilenebilir Enerji Bölgeleri Yönetmeliği (YEKA)/ Resmi Gazete #29852: YEKA, büyük ölçekli yenilenebilir enerji projeleri için arazi tahsisine ilişkin yasal çerçeveyi ortaya koymaktadır. Yapılacak ihalelerde yerli malı komponent kullanma zorunluluğu bulunmaktadır.
ÖZEL SEKTÖR
Bireysel ve ticari güneş enerjisi yatırımcıları, Akbank, Denizbank, Garantibank, İş Bankası ve Vakıfbank ve Temiz Teknoloji Fonu (CTF) gibi yerli ve yabancı bankalar, güneş enerjisi tesisatçıları ve üreticileri.
DEVLET
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Türkiye Elektrik İletim A.Ş., Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu, Enerji Piyasaları İşletme A.Ş (Enerji Piyasaları Yönetim Şirketi, EPİAŞ).
ÇOK TARAFLILAR
SEKTÖR KAYNAKLARI
1) Sürdürülebilir Kalkınma Raporu Gösterge Tablosu 2020, OECD Üyeleri, Türkiye,
2) 2020 Yıllık Cumhurbaşkanlığı Programı,
4) Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri Değerlendirme Raporu,
5) Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı 2019-2023 Stratejik Plan,
YFA KAYNAKLARI
8) Allied Market Research, Solar Energy Markets,
9) Solar 3GW’nin Türkiye Güneş Enerjisi Sektörü Raporu, 2020.
10) Uluslararası Enerji Ajansı, Ülke Rapor: Solar Termal Sistemler Piyasasının Türkiye Durumu,
11) SDG Index & Dashboard, 2020,
13) PwC, Küresel Perspektiften Türkiye’nin Yenilenebilir Enerji Sektörü,
14) Mondaq,
15) Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi,
16) DIBT CEO’sunun Açıklaması, 2019.
17) IRENA, Renewable Energy: A Gender Perspective, 2019,