Demiryolu Yük Taşımacılığı Ve İşletmesi

Aralık 2021

Etki Gösterge Getirisi:

15% – 20%

Yatırım Zaman Çerçevesi

Uzun Vadeli (10+ Yıl)

Pazar Büyüklüğü

1 Milyar Dolardan Az

İş Modeli Açıklaması

Özel sektör şirketleri tarafından demiryolu yük taşımacılığı ve işletmeciliğine yapılan yatırımlar

Beklenen Etki

Bu YFA, ülkedeki ulaşım altyapısını geliştirecek, lojistik ve yük taşımacılığının maliyetini düşürecek ve kesintisiz tedarik zincirlerini destekleyecektir.

Bölgeler

Doğu Anadolu Bölgesi, Marmara Bölgesi

Sektör
Ulaşım > Kara Taşımacılığı

Direkt İlgili SKA'lar

Dolaylı Etkili SKA'lar:

Sektör
Toplu taşıma

Geliştirme ihtiyacı: Türkiye, 2016 yılında 34. sırada yer aldıktan sonra, Lojistik Performans Endeksi’nde 2020’de (160 üzerinden) 47. sırada yer aldı.(3) Sanayi tesisleri, limanlar ve demiryolu sistemleri arasındaki bağlantılar yeterince gelişmemiştir. Rekabet gücünü artırmak için Türkiye’nin lojistik maliyetlerini düşürmesi ve demiryolu ve deniz taşımacılığının daha yüksek paya sahip kombine taşımacılık modları geliştirmesi gerekiyor.(4)

Politika önceliği: Hükümetin tüm ulaşım modlarını kapsayan entegre bir ulaşım altyapısını iyileştirme hedefi vardır. Altyapı, maksimum trafik güvenliğini sağlayacak, sürdürülebilir ve kesintisiz bir ulaşım sistemi ile toplumun tüm kesimlerine hizmet verecek şekilde planlanmıştır. (5)

Cinsiyet eşitsizlikleri ve marjinalleşme sorunları: Ulaştırma erkek egemen bir sektördür, Türkiye’de kadınların ulaşım sektörüne katılımı %10 civarındadır. Ek olarak, yetersiz ulaşım altyapısı, özellikle kırsal alanlarda, kadınların işe erişimini ve eğitim/beceri gelişimini etkilemektedir. (21) Yeni şehirleri Türk tedarik zincirine dahil etmek için ulaşım altyapısına yapılacak yatırımlar, bölgesel ekonomik farklılıkları azaltacaktır.

Yatırım fırsatları: En büyük payın demiryolları (43&), karayolları (%27) ve şehir içi ulaşıma (%23) ait olduğu ulaşımda toplam kamu yatırımı 25 milyar TL (3,7 milyar ABD doları) olarak planlanmıştır.(6)

Temel darboğazlar: Ulaştırma altyapısına yetersiz yatırım, ürün ve hizmet alışverişi için tedarik zinciri kısıtlamaları oluşturur. Nüfus arttıkça mevcut ulaşım altyapısı yetersiz kalabilmektedir. Ulaşım altyapısının geliştirilmemesi, trafik sıkışıklığında daha fazla soruna neden olacak ve SDG 11’e olumsuz yansıyacaktır.

Alt Sektör
Kara taşımacılığı

Geliştirme ihtiyacı: Karayollarında lojistik ve ulaşım altyapısındaki gelişmelere rağmen, ulaşım yatırımlarında yük taşımacılığına ve demiryolu moduna odaklanmaya hala önemli bir ihtiyaç var. daha çevre dostu ulaşım türleri için

Politika önceliği: Türkiye, Yüksek Hızlı Trenler için 2.028 km ve yolcu ve yük taşımacılığı için 228 km’lik konvansiyonel ağları tamamlama hedefine sahiptir. (2)

Cinsiyet eşitsizlikleri ve marjinalleşme sorunları: Ulaştırma erkek egemen bir sektördür, Türkiye’de kadınların ulaşım sektörüne katılımı %10 civarındadır. Ek olarak, yetersiz ulaşım altyapısı, özellikle kırsal alanlarda, kadınların işe erişimini ve eğitim/beceri gelişimini etkilemektedir. (21) Yeni şehirleri Türk tedarik zincirine dahil etmek için ulaşım altyapısına yapılacak yatırımlar, bölgesel ekonomik farklılıkları azaltacaktır.

Yatırım fırsatları: Bu alandaki büyük ölçekli yatırımlar için çeşitli teşvikler mevcuttur. Demiryolu ve tramvay lokomotif parçalarının yerli imalatına yönelik yatırımlar Bölge I, II, III, IV, V ve VI teşviklerinden yararlanmaktadır.

Temel darboğazlar: Darboğazlardan bazıları, metro ve tren hatlarının inşa edildiği çevredeki peyzajın fiziksel koşullarını içerir. TCDD’ye (devlet demiryolları) sunulan sübvansiyonlar özel sektörü dışlayabileceğinden operasyonel engeller var. Ayrıca, bu yatırım alanı son derece regüle edilmiştir.

Pazar Büyüklüğü ve Faktörler
Kritik YFA Birimi

Demiryollarının ihracat ve ithalattaki payı

Küresel yıllık demiryolu aracı pazar büyüklüğü 185 milyar Euro’dur. (10) Türkiye’nin yıllık demiryolu taşıtı pazar büyüklüğü 5 milyar Euro’dur. (7)

2019 yılında demiryollarının ihracattaki payı 2018 yılına göre %33 artış göstererek 967 milyon ABD doları tutarında ihracat gerçekleştirdi. Benzer şekilde demiryolları ile taşınan ithalat da 2018 yılına göre %15,8 artarak 2019 yılında 1,4 milyar ABD dolarına ulaşmıştır.(8)

Etki Gösterge Getirisi

15% – 20%

15% – 20%

Türkiye demiryolları pazarında aktif olan görüşülen yatırımcılar, sahadaki yatırımlardan %12-20 seviyesinde bir dönüt hedefliyor.

Yatırım Zaman Çerçevesi

Uzun Vadeli (10+ Yıl)

Uzun Vadeli (10+ yıl)

Demiryolu araçlarına yapılan yatırımlar 10-15 yıl arasında değişen uzun vadelidir. >Rota işletme ruhsatları en az 10 yıllık uzun süreli olarak verilir. (9) >Yeni demiryolu güzergâhlarının ve ağlarının inşası, planlanan güzergâhın özelliklerine bağlı olarak orta ila uzun vadelidir.

Gider Boyutu

10 Milyon Dolardan Fazla

Piyasa Riskleri ve Ölçek Engelleri

Pazar – Yüksek Düzenlemeler
Piyasa riskleri, demiryolu sektöründe uygun özelleştirme rakamlarının ve serbest piyasa mekanizmalarının eksikliğini içerir. TCDD’ye sağlanan sübvansiyonlar, özel sektör şirketlerinin fiyat rekabetini sınırlandırmaktadır.
Sermaye – Yoğun CapEx 
Demiryolu taşımacılığında yatırım maliyetleri çok yüksek olduğu için özel sektör firmaları pazara girmekte tereddüt etmektedir.

Sürdürülebilir Kalkınma İhtiyacı

COVID-19 pandemisi, kesintisiz ulaşım modlarına duyulan ihtiyacı gözler önüne sermiş ve diğer ulaşım modlarında yaşanan aksaklıklar nedeniyle uluslararası ticaret üzerinde artan baskılar karşısında en uygun mod olarak demiryolu taşımacılığını öne çıkarmıştır.

Karayolları hala önemli trafik güvenliği sorunları barındırmaktadır. Taşıma modları arasında karayolunun hakim konumu, yolcu ve kargo taşımacılığında devam etmekte olup, taşımacılık yatırımlarında kargo taşımacılığı ve demiryolu moduna ağırlık verilmesi gerekmektedir. (10)

Türkiye’de yolcu ve yük taşımacılığında demiryolu taşımacılığının payı AB-28 ortalamasının altındadır. (11)

Cinsiyet ve Marjinalleşme

Türkiye’de ulaştırma sektöründe kadın istihdamı %10’dur. (21) Türkiye’de ulaştırma sektörü erkek egemendir. Artan yatırımlar, toplumsal cinsiyete dayalı doğru politikalarla birleşerek bu sektörde kadın istihdamını artıracaktır.

Beklenen Gelişim Sonucu

İyileştirmeler yoluyla altyapı verimliliğini artırarak ve özellikle COVID-19 salgını karşısında hayati önem taşıyan kesintisiz ve sürdürülebilir bir ulaşım modu sağlayarak ülke genelinde ve ticaret ortaklarıyla yük taşımacılığını optimize etmek.

Ortalama olarak karayolu yük taşımacılığından kaynaklanan yakıt emisyonlarını azaltmak, demiryolları kamyonlardan 4 kat daha fazla yakıt verimlidir, yani demiryolları aracılığıyla yapılan yük taşımacılığı, kamyonlarla yük taşımacılığına kıyasla GHG emisyonlarını %75 oranında azaltır. (12)

Esnek bağlantı yollarını optimize ederek verimsiz demiryolu altyapısı ve işletiminden kaynaklanan kargo atıklarını azaltmak

Cinsiyet ve Marjinalleşme

Kadın, kırsal ve göçmen nüfus için seyahat sürelerini azaltmak/ ulaşıma erişimi artırmak

İlgili Birincil SKH'ler

8 – İnsana Yakışır İş ve Ekonomik Büyüme

8.4.1 Malzeme ayak izi, kişi başına malzeme ayak izi ve GSYİH başına malzeme ayak izi

Mevcut Seviye kişi başına 16 ton (13)

9 – Sanayi, İnovasyon ve Altyapı

9.1.2 Taşıma şekline göre yolcu ve yük hacimleri

9.4.1 Katma değer birimi başına CO2 emisyonu

9.5.1 GSYİH oranı olarak araştırma ve geliştirme harcamaları

Mevcut Seviye Demiryolu yolcuları: 4,39 milyar yolcu-km (14)

$ GSYİH başına 0,26 kilogram (14)

0.96% (15)

Hedef Düzeyi %3.7 (15)

11 – Sürdürülebilir Şehirler ve Topluluklar

11.2.1 Cinsiyete, yaşa ve engellilere göre toplu taşımaya rahat erişimi olan nüfusun oranı

İlgili İkincil SKH’ler

Doğrudan Etkilenen Paydaşlar

Bireyler
Demiryolu tedarik zinciri çalışanları, yoğun karayolu trafiği nedeniyle hava kalitesi düşük, sıkışık alanlara yakın yaşayan nüfus.
Cinsiyet eşitsizliği ve/veya marjinalleşme
Ulaşıma erişimi olmayan kırsal, kadın veya göçmen nüfus, iş arayan kadın nüfus
Gezegen
Çevredeki bölgelerde azaltılmış CO2 emisyonları ve artan hava kalitesi
kurumsal
Lojistik maliyetleri yüksek KOBİ’ler, lojistik şirketleri, demiryolu işleten şirketler, istasyon yöneticileri/dernekleri ve altyapı yöneticileri/dernekleri
Kamu sektörü
Devlet Demiryolları Birliği

Dolaylı Olarak Etkilenen Paydaşlar

Bireyler
Demiryolu ağları, karayolu trafik kazalarını azaltarak trafik güvenliğini artıracaktır. 2018 yılında trafik kazalarında 6.675 ölüm kaydedilmiş, 307.071 kişi yaralanmıştır. (16)

Sonuç Riskleri

Demiryolu ağlarındaki artış, önde gelen üretici ve operatörlerin uluslararası firmalar olması nedeniyle dışa bağımlılığı artırabilir.

Impact Risks

Yürütme Riski

Dış Risk

Beklenmeyen Etki Riski

Etki Sınıflandırması

B- Fayda Paydaşları

Ne

Karayolunun ulaşımdaki payının azalması

Kim

Ekonomik ve güvenli ulaşıma sınırlı erişimi olan ve lojistik maliyetleri yüksek olan KOBİ’leri ihraç eden kentsel nüfus

Risk

Yüksek Risk (Demiryolu üretiminin dışa bağımlı yapısı yüksek kur risklerine maruz kalmaktadır.)

Etki Tezi

Bu FYA, ülkedeki ulaşım altyapısını geliştirecek, lojistik ve yük taşımacılığının maliyetini düşürecek ve kesintisiz tedarik zincirlerini destekleyecektir.

Politik Faktörler

(11. Kalkınma Planı): 11. Kalkınma Planından: (4) Raylı sistem araçları Planda öncelikli sektör olarak belirlenmiştir. Ulusal karasal ulaşım sistemlerinde demiryollarının payı %10’a çıkarılacaktır.

(11. Kalkınma Planı): 11. Kalkınma Planı: 2035 yılına kadar demiryolunun yolcu taşımacılığındaki payının %15’e, yük taşımacılığındaki payının ise %20’ye çıkarılması hedefi de bulunmaktadır. (4)

(2019-2023 Devlet Demiryolları Stratejik Planı): Devlet Demiryolları 2019-2023 Stratejik Planı, demiryolu ağlarının genişletilmesi ve diğer ulaşım modlarına ve stratejik konumlara bağlanmasını içeren Türkiye’deki demiryolu sektörünün önceliklerini ortaya koymaktadır.

Finansal Faktörler

Mali teşvikler: Kamulaştırma ve yerli üretim çalışmaları kapsamında kamu bankalarından uygun koşullarda kredi alınabilmektedir. Uluslararası bankalardan uygun LIBOR faizli krediler de Hazine garantili olarak mevcuttur. (7)

Mali teşvikler: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın bölgesel yatırım ve proje bazlı teşvikleri arasında KDV istisnası, gümrük vergisi muafiyeti, vergi indirimi, sosyal güvenlik primi desteği, faiz/kar payı desteği, 500 milyon TL’nin üzerindeki yatırımlar için KDV iadesi bulunmaktadır. (7)

Düzenleyici Faktörler

(Yönetmelik): Türkiye Devlet Demiryolları (TCDD), Türkiye’deki çoğu yolcu ve yük demiryolu işletmesinden sorumlu devlete ait bir demiryolu şirketidir.

(Yönetmelik): Demiryolu sektörünün serbestleştirilmesi, özel sektör yatırımları yoluyla verimlilik ve kalitenin artırılması amacıyla 6461 sayılı Türkiye Demiryolu Taşımacılığının Serbestleştirilmesi Hakkında Kanun 2013 yılında yürürlüğe girmiştir.

(Yönetmelik): 17 Ocak 2020 tarih ve 56 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Demiryolları Düzenleme Genel Müdürlüğü (DG), Tehlikeli Maddeler ve Kombine Taşımacılık Düzenleme Genel Müdürlüğü ve Karayolu Taşımacılığı Düzenleme Genel Müdürlüğü ile Genel adı altında birleştirilmiştir, Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Müdürlüğü.

ÖZEL SEKTÖR

Koç Holding, Arkas, Körfez Ulaştırma, Omsan, Koç Holding, Özenray, Arkas, Körfez Ulaştırma, Tülomsaş, Aselsan, Siemens, Greenbrier gibi bakım onarım firmaları.

DEVLET

Türkiye Devlet Demiryolları, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Raylı Sistemler Derneği (RSD)

ÇOK TARAFLILAR

EBRD

KAR AMACI GÜTMEYENLER

Raylı Ulaşım Sistemleri ve Sanayicileri Derneği (RAYDER).