Sağlık Ve Kozmetik Değer Zincirlerinde Katma Değerini Artırmak Için Arıcılık Ürün Ve Hizmetlerine Yatırım Yapmak
Etki Gösterge Getirisi:
Yatırım Zaman Çerçevesi
Pazar Büyüklüğü
Gider Boyutu
Sağlık ve kozmetik değer zincirlerinde katma değerini artırmak için arıcılık ürün ve hizmetlerine yönelik yatırımlar
Arıcılık hizmetlerine ve ürünlerine yapılan yatırımlar, kırsal topluluklar için gelir getirici fırsatlar üretecek ve gıda güvenliğine katkıda bulunacaktır.
BölgelerKalkınma ihtiyacı: Açlık ve iklim değişikliğiyle mücadelede Türkiye için önemli zorluklar devam etmektedir. SKH 1 (Yoksulluğun Azaltılması) ve SKH10 (Azaltılmış Eşitsizlikler) genelindeki ilgili göstergeler, mevcut önlemlerin 2023 yılına kadar ülkede yoksulluğun azaltılması hedef seviyelerine ulaşmak için yetersiz olduğunu ve gıda güvenliğini ve fiyat istikrarını giderek daha önemli hale getirdiğini göstermektedir.
Politika önceliği: Türkiye’nin Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerine İlişkin 2. Gönüllü Ulusal İncelemesi, 11. Kalkınma Planı ve 2020 Cumhurbaşkanlığı Programı, tarımı öncelikli kalkınma alanları arasına yerleştiriyor. Bu belgelerin tümü, fiyat istikrarı ve tarımsal üretkenlik konusundaki endişeleri vurgulamaktadır. Bu sektördeki kalkınma, kırsal geçim kaynakları için de hayati önem taşımaktadır.
Toplumsal cinsiyet eşitsizlikleri ve ötekileştirme sorunları: Türkiye’de tarım sektöründe çalışan kadınların payı %25,1, erkeklerin payı ise %14,9’dur. (18) Bu sektör ağırlıklı olarak kırsal kesimdeki kadınlara mevsimlik işçi olarak istihdam sağlamaktadır. Durum böyleyken, üretim ekipmanlarının çoğunun erkeklere ait olduğu bildiriliyor. (20) Türkiye nüfusunun %24,8’i FAO tarafından ‘kırsal’ olarak sınıflandırılmaktadır. (19)
Yatırım fırsatları: Organik ve sürdürülebilir şekilde üretilmiş gıda ürünlerine yönelik artan bir uluslararası ve yerel talep var. Ayrıca, tarım teknolojisindeki gelişmeler, daha uygun maliyetli ve sürdürülebilir üretim yöntemleri için fırsatlar sunmaktadır.
Temel darboğazlar: Türk tarımsal üretimi, çoğunlukla parçalı arazi mülkiyetine sahip küçük ölçekli çiftçilerden oluşmaktadır. Kalite standartlarını ve teknolojik verimliliği artırırken, tedarik ve üretim sistemlerindeki değişikliklerin bu çiftçileri pazarın dışına itmemesini sağlamak önemlidir.
Kalkınma ihtiyacı: Yeterli gıdaya erişim ve beslenme ihtiyaçlarının karşılanması ve tarımsal verimliliğin artırılması ve iklime dayanıklı tarım uygulamaları, Türkiye’nin kalkınma yörüngesi için iyileştirme alanlarıdır. Tarım, 2018’de GSYİH’nın %5,8’ine katkıda bulundu ve bu rakamın 2023 yılına kadar %5,4’e düşmesi bekleniyor (2)
Politika önceliği: 11. Kalkınma Planı, SKH’lere ilişkin VNR ve 2020 Başkanlık Programı tarafından belirtilen temel kalkınma hedefleri arasında kırsal alanlarda refahın iyileştirilmesi ve tarımsal ürünlerin verimini ve kalitesini artırarak sürdürülebilir gıda güvenliğinin sağlanması; toprak ve su kaynaklarının sürdürülebilir yönetimi; iklim değişikliği, çölleşme ve erozyonla mücadele; ve biyolojik çeşitliliğin korunması
Toplumsal cinsiyet eşitsizlikleri ve ötekileştirme sorunları: Türkiye’de tarım sektöründe çalışan kadınların payı %25,1, erkeklerin payı ise %14,9’dur. (18) Bu sektör ağırlıklı olarak kırsal kesimdeki kadınlara mevsimlik işçi olarak istihdam sağlamaktadır. Durum böyleyken, üretim ekipmanlarının çoğunun erkeklere ait olduğu bildiriliyor. (20) Türkiye nüfusunun %24,8’i ‘kırsal’ olarak sınıflandırılmaktadır. (19)
Yatırım fırsatları: Organik ve sürdürülebilir şekilde üretilmiş gıda ürünlerine yönelik artan bir uluslararası ve yerel talep var. Ayrıca, tarım teknolojisindeki gelişmeler, daha uygun maliyetli ve sürdürülebilir üretim yöntemleri için fırsatlar sunmaktadır.
Temel darboğazlar: Türk tarımsal üretimi, çoğunlukla parçalı arazi mülkiyetine sahip küçük ölçekli çiftçilerden oluşmaktadır. Kalite standartlarını ve teknolojik verimliliği artırırken, tedarik ve üretim sistemlerindeki değişikliklerin bu çiftçileri pazarın dışına itmemesini sağlamak önemlidir.
Kritik YFA Birimi
Türkiye dünya bal üretiminde (üretilen miktar açısından Çin’den sonra) 2. sırada yer almakta ve dünya bal üretiminin %6’sını gerçekleştirmektedir. Arıcılık sektörünün Türkiye ekonomisine katkısı yaklaşık 330 milyon dolardır. (12)
10% – 15%
Türkiye’de benzer işlemleri düşünen yatırımcılar, bu yatırım alanında %10-15 arasında bir dönüt hedefliyor.
Kısa Vade (0–5 yıl)
Arıcılık emek yoğun değildir, bir arılıktaki çoğu faaliyet büyük sermaye maliyetleri gerektirmez. Genel olarak, arıcılığın kısa vadeli yatırım getirisi vardır.
235 ila 577 milyar ABD Doları arasındaki yıllık küresel gıda üretiminin, tozlayıcıların doğrudan katkılarına bağlı olduğu tahmin edilmektedir. (9)
Tozlayıcı aracılı ürünler, insanlar için küresel besin arzının yaklaşık %40’ını oluşturur (9), bal ve diğer arıcılık ürünleri antioksidan, antibakteriyel ve tedavi edici özelliklere sahiptir. (11)
Türkiye’de tarım işçilerinin %25,1’i kadındır. Toplamda, Türkiye nüfusunun %24,8’i kırsal olarak sınıflandırılmaktadır. (18,19) Bu alandaki fırsatların arttırılması kadın ve kırsal istihdama katkı sağlayacaktır.
Gelire erişimin sınırlı olduğu kırsal topluluklarda küçük ölçekli arıcılık, 60 bin kişiye ve dolaylı olarak 500 bin kişiye gelir sağlayan hayati bir geçim kaynağı olabilir. Yaklaşık 2 milyon kişi amatör veya profesyonel arıcılık faaliyetleri ile uğraşmaktadır. (10)
“Gıda güvenliğini iyileştirin ve beslenme açısından zengin diyetlere katkıda bulunun, sürdürülebilir tarım uygulamalarını teşvik etmek”
Arılar tozlayıcı olarak hareket ettiği ve insanlar için küresel besin arzının yaklaşık %40’ından sorumlu olduğu için biyoçeşitliliği iyileştirmek (9)
“Kırsal alanlarda geçim kaynakları ve insana yakışır iş fırsatları sağlamak”
2.1.1 Yetersiz beslenmenin yaygınlığı
2.1.2 Gıda Güvensizliği Deneyim Ölçeğine (FIES) dayalı olarak nüfusta orta veya şiddetli gıda güvensizliğinin yaygınlığı
2.3.1 Çiftçilik/kırsal/ormancılık işletme büyüklüğü sınıflarına göre işgücü birimi başına üretim hacmi
2.3.2 Küçük ölçekli gıda üreticilerinin cinsiyete ve yerli durumuna göre ortalama geliri
2.c.1 Gıda fiyatlarındaki anormalliklerin göstergesi
Mevcut Seviye <2,5 % (2016-18) (1)
$15,706.89 (2016) (17)
12.90 (2014) (17)
Hedef Seviye 0 (1)
Bal arısı tozlaşması mahsul hasarına neden olabilir. Örneğin, turunçgiller bal arıları tarafından çapraz tozlaştırılabilir ve bazı çekirdeksiz türlerde bu tohum üretir.
Narenciye yetiştiriciliğinde kullanılan ilaçlar bal arılarına zarar verebilir.
Sahte bal üretimi ve endüstri standartlarının sağlanamaması bu sektörün ihracat potansiyelini azaltacak ve gıda güvenliği açısından risk oluşturacaktır.
Impact RisksYürütme riski
Etki Sınıflandırması
B- Fayda Paydaşları
Önemli, olumlu sonuç: Arı ürünlerinde artan rekabet gücü ve gelişmiş biyolojik çeşitlilik
Küçük ölçekli üretimle uğraşan bireysel üreticiler, gıda ve tarım araştırmacıları, arıcılık ürünleri kullanan beslenme/kozmetik/ilaç şirketleri
Orta Risk (Sahte bal üretimi ve endüstri standartlarının sağlanamaması bu sektörün ihracat potansiyelini azaltacak ve gıda güvenliği açısından risk oluşturacaktır.)
11. Kalkınma Planı: Köylerdeki üretim dinamiklerinin, yaşam biçimlerinin, doğal ve kültürel varlıkların korunması için arıcılıkta ıslah ihtiyaçları karşılanacak ve ürün çeşitliliği artırılacak; geleneksel el sanatları/el sanatları, tarım turizmi, coğrafi işaretli ürünler, süs bitkileri.
(2019-2023 Tarım Bakanlığı Devlet Planı): Tarım Bakanlığı 2019-2023 Devlet Planı arıcılıkta ürün çeşitliliğini ve kalitesini artırma hedefini belirtmektedir.
(2020-2022 Yeni Ekonomik Programı): 2020-2022 Yeni Ekonomik Programı, küçük ölçekli üreticileri desteklemek için tarım sektöründe yeni destek mekanizmalarının devreye alınacağını belirtiyor.
Mali teşvikler: Tarım ve Orman Bakanlığı Arıcılık Destek Programı, arıcılara kovan başına 15 TL destek ve benzeri küçük çaplı diğer mali yardımlar sunmaktadır. (13) ORKÖY kırsalda yaşayan kadınlara (ev hanımlarına) mikro kredi vermektedir (16)
Mali teşvikler: Ziraat Bankası, asgari 50 kovanı olan arıcılara 2.500.000 TL üst sınır ve %10 net faiz oranı ile kredi desteği sağlamaktadır (14). Banka’nın ayrıca sigorta priminin %50’sinin devlet tarafından karşılandığı bir sigorta programı bulunmaktadır. (15)
Diğer teşvikler: TKDK, arıcılık yapan çiftçilere işletme maliyetleri oranında 100.000 Euro’ya kadar hibe desteği sağlamaktadır. (13) 18-41 yaş arası arıcılara Tarım Bakanlığı tarafından onaylanması halinde 30 bin liraya kadar hibe desteği sağlanmaktadır. (13)
Arıcılık Yönetmeliği, sabit ve seyyar arıcılık ilkelerini, arı sağlığı ve ulaşımına ilişkin gerekli tedbirlerin alınmasını, alet, makine ve malzemelerin standardizasyonu, eğitim, projelendirme, bal bitkileri tarımının geliştirilmesi ve ana arı ıslahının esaslarını belirler. Arıcılık, damızlık ve ıslah malzemeleri ile ilgili her türlü üretimi yönetir.
Türkiye’de Hayvancılık Birlikleri Kurulması ve Hizmetleri Hakkında Yönetmelik, Türkiye’de hayvancılık birliklerinin kurulmasına ilişkin usul ve esasları belirlemektedir.
Tarım ve Orman Bakanlığı Hayvancılık Müdürlüğü: Ulusal ölçekte, İl ve İl Müdürlükleri – yerel düzeyde faaliyetleri yönetir.
ÖZEL SEKTÖR
Fanus, BEEO, Bal Parmak gibi arıcılık ve diğer ilgili faaliyetlerde bulunan şirketler. Ziraat Bankası, Şeker Bankası, yerli ve yabancı bankalar
DEVLET
Tarım ve Orman Bakanlığı
ÇOK TARAFLILAR
EBRD
KAR AMACI GÜTMEYENLER
Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu, BALMER, Türkiye Arı Yetiştiricileri Merkez Birliği gibi arıcılık kooperatifleri
Sektör Kaynakları
1) Sürdürülebilir Kalkınma Raporu Gösterge Tablosu 2020, OECD Üyeleri, Türkiye,
2) 11. Kalkınma Planı
3) 2020-2022 Yeni Ekonomi Programı,
4) Strateji ve Bütçe Başkanlığı Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri Değerlendirme Raporu
5) Tarım ve Orman Bakanlığı 2019-2023 Stratejik Planı,
6) TR82 Bölge Planı 2014-2023,
7) OKA Bölgesel Kalkınma Ana Planı,
8) TRB1 Bölge Planı,
YFA Kaynakları
9) World Bee Project,
10)Sozcu, “Türkiye Bal Üretiminde Dünya İkincisi”,
11)CNN, The Proven Health Benefits of Honey,
12) European Journal of Sustainable Economic Development, ” Structure and Services Efficiency of Turkish Beekeepers’ Association” (2017)
13) Bilgi Bankan, 2019 Yılı Arıcılık Hibe ve Destekleri,
14) KOSGEB Kredi, “Ziraat Bankası Arıcılık Kredisi (2020’de Yüzde 70 Hibe Destek)”,
15) Ziraat Bankası, Devlet Destekli Arıcılık Sigortası, i
16) ORKÖY, Tanıtım Kitapçığı 2018,
17) SDG Tracker –
18) ILOSTAT, 2019,
19) FAOSTAT, 2018,
20) FAO, 2018,