Yük Gönderileri İçin Deniz Taşımacılığı
Etki Gösterge Getirisi:
Yatırım Zaman Çerçevesi
Pazar Büyüklüğü
Gider Boyutu
Yük taşımaları için özel deniz taşımacılığı
Beklenen EtkiDeniz taşımacılığına yapılan yatırımlar, lojistik maliyetlerini azaltacak ve ticareti ve bağlanabilirliği teşvik edecektir.
Geliştirme ihtiyacı: Türkiye, 2016 yılında 34. sırada yer aldıktan sonra, Lojistik Performans Endeksi’nde 2020 yılında (160 üzerinden) 47. sırada yer almaktadır.(1) Endüstriyel tesisler, limanlar ve demiryolu sistemleri arasındaki bağlantılar yeterince geliştirilmemiştir. Rekabet gücünü artırmak için Türkiye’nin lojistik maliyetlerini düşürmesi ve demiryolu ve deniz taşımacılığının daha yüksek paya sahip kombine taşımacılık modları geliştirmesi gerekiyor.(2)
Politika önceliği: Hükümetin tüm ulaşım modlarını kapsayan entegre bir ulaşım altyapısını iyileştirme hedefi vardır. Altyapı, maksimum trafik güvenliğini sağlayacak, sürdürülebilir ve kesintisiz bir ulaşım sistemi ile toplumun tüm kesimlerine hizmet verecek şekilde planlanmıştır. (3)
Cinsiyet eşitsizlikleri ve marjinalleşme sorunları: Ulaştırma erkek egemen bir sektördür, Türkiye’de kadınların ulaşım sektörüne katılımı %10 civarındadır. Ek olarak, yetersiz ulaşım altyapısı, özellikle kırsal alanlarda, kadınların işe erişimini ve eğitim/beceri gelişimini etkilemektedir. (25) Yeni şehirleri Türk tedarik zincirine dahil etmek için ulaşım altyapısına yapılacak yatırımlar, bölgesel ekonomik farklılıkları azaltacaktır.
Yatırım fırsatları: En büyük payın demiryolları (%43), karayolları (%27) ve şehir içi ulaşıma (%23) ait olduğu ulaşımda toplam kamu yatırımı 25 milyar TL (3,7 milyar ABD doları) olarak planlanmıştır.(4)
Temel darboğazlar: Ulaştırma altyapısına yetersiz yatırım, ürün ve hizmet alışverişi için tedarik zinciri kısıtlamaları oluşturur. Nüfus arttıkça mevcut ulaşım altyapısı yetersiz kalabilmektedir. Ulaşım altyapısının geliştirilmemesi, trafik sıkışıklığında daha fazla soruna neden olacak ve SDG 11’e olumsuz yansıyacaktır.
Geliştirme ihtiyacı: Büyük konteyner gemileri için ton-km başına emisyon gramı, kamyonlarda 80 ve hava taşımacılığında 435’e kıyasla 3’tür. Ayrıca, kısa deniz taşımacılığının toplam geçiş süresinde (şehirden şehre) uçaklarla rekabet ettiği boğazlar gibi kısa mesafelerde denizcilik gerçek bir alternatiftir ve böylece sera gazı emisyonlarını bir kez daha azaltır (6).
“Politika önceliği: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı 2019-2023 Stratejik Planı ve 11. Kalkınma Planı, hem denizcilik sektörünü iyileştirme hem de bölgesel ve kıtasal bir transfer merkezi olma hedefi ilan ediyor. ”
Cinsiyet eşitsizlikleri ve marjinalleşme sorunları: Kadınlar, dünyadaki 1,2 milyon denizcinin yalnızca yüzde ikisini temsil ediyor. (26) Ulaştırma erkek egemen bir sektördür, kadınlar Türkiye’de bu sektördeki toplam istihdam payının sadece %10’unu oluşturmaktadır. (25)
“Yatırım fırsatları: Türkiye, Türk deniz taşımacılığını desteklemek için vergi muafiyeti, istisna ve oran indirimi gibi teşvikleri devreye aldı. (7) Ayrıca Eximbank gibi bankalar gemi inşa finansmanı ve uluslararası taşımacılık pazarlama kredi programları sunmaktadır (8)”
Önemli darboğazlar: Yetersiz hinterland altyapısı ve komşu ülkelerdeki ara bağlantılar, bu alandaki yatırımların tam etkilerine ulaşmasını engelleyebilir.
Kritik YFA Birimi
Türk denizcilik sektörü 17.5 milyar dolar değerinde. (14) Deniz, Türkiye’de uluslararası ticaret için kullanılan en yaygın taşıma şeklidir. 2019 yılında ihracatın yaklaşık %63’ü su yolu ile taşınarak 105,5 milyar USD tutarında gerçekleştirilmiştir. Benzer şekilde, 2019 yılında denizyolu taşımacılığı 132,9 milyar ABD doları tutarında ithalat yapmıştır. (15)
15% – 20%
Türkiye taşımacılık pazarında aktif olan yatırımcılar, bu alandaki yatırımlar için %12-20 seviyesinde bir dönüt tahmin ediyor.
Uzun Vadeli (10+ yıl)
Yeni bağlantı yolları ve limanların inşası da dahil olmak üzere deniz taşımacılığına yönelik yatırımlar minimum 7-10 yıl olmak üzere uzun vadelidir.
Rekabet gücünü artırmak için Türkiye’de farklı ulaşım/yük taşıma modlarını geliştirme ve birbirine bağlama ihtiyacı.
Yük taşımacılığından kaynaklanan karbon emisyonlarını azaltma ihtiyacı: Büyük konteyner gemileri için ton-km başına emisyon gramı, kamyonlarda 80 ve hava taşımacılığında 435’e kıyasla 3’tür (16).
Kadınlar, dünyadaki 1,2 milyon denizcinin yalnızca yüzde ikisini temsil ediyor. (26) Ulaştırma erkek egemen bir sektördür, Türkiye’de bu sektördeki toplam istihdam payının sadece %10’u kadındır. (25)
“Denizcilik altyapısını geliştirerek yük taşımacılığından kaynaklanan emisyonları azaltmak”
“Dünya ticaretinin %90’ından fazlasının deniz yoluyla taşınmasıyla dünya ekonomisi için çok önemli olduğu için deniz taşımacılığını geliştirerek lojistik maliyetlerini azaltmak ve toplu malları ve hammaddeleri taşımak için uygun maliyetli bir yol sağlamak 17)”
“Diğerlerinin yanı sıra, denizde çalışan personel temini ve gemi geri dönüşümü, armatörlük ve işletmecilik, gemi inşa ve onarım ve liman hizmetleri gibi birçok gelişmekte olan ülke için önemli bir gelir kaynağı sağlayan deniz istihdamını artırmak(17)”
Bu alandaki yeni yatırımlar ve istihdam olanakları, doğru politikalarla tamamlandığı takdirde deniz taşımacılığı sektöründe kadın istihdamını artırabilir.
8.4.1 Malzeme ayak izi, kişi başına malzeme ayak izi ve GSYİH başına malzeme ayak izi
Mevcut Seviye kişi başına 16 ton (18)
9.1.2 Taşıma şekline göre yolcu ve yük hacimleri
9.4.1 Katma değer birimi başına CO2 emisyonu
Mevcut Seviye “Yalnızca tren ve hava taşımacılığı için kullanılabilir. Taşınan demiryolu yolcuları: 4,39 milyar yolcu-km (19)”
$ GSYİH başına 0,26 kilogram (19)
Bu sektör akaryakıt fiyatlarındaki istikrarsızlığa yüksek oranda maruz kalmaktadır. Değişken dış pazarlar performansını etkileyebilir
Verimlilik Riski
Yürütme Riski
Etki Sınıflandırması
B- Fayda Paydaşları
Azaltılmış ulaşım emisyonları ve aşırı yoksulluk
Artan denizcilik faaliyeti; gelişmekte olan ülkelerdeki denizcilik endüstrisindeki çalışanlara ve ayrıca KOBİ’leri ihraç ve ithal edenlere doğrudan fayda sağlar.
Düşük Risk: Deniz taşımacılığı, küresel sera gazı emisyonlarının %2-3’ünden sorumludur. Sektör ayrıca akaryakıt fiyatlarındaki istikrarsızlığa da oldukça açıktır. (20)
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı 2019-2023 Stratejik Planı: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı 2019-2023 Stratejik Planı, denizcilik sektörünün iyileştirilmesi ve bölgesel ve kıtasal bir transfer merkezi olma hedefi ilan ediyor.
11. Kalkınma Planı: 11. Kalkınma Planı, Türkiye’deki deniz ulaşım altyapısının iyileştirilmesini ve Türkiye’nin bölgesel ve kıtasal bir aktarma merkezine dönüştürülmesi hedefini gerektirmektedir.
2020 Cumhurbaşkanlığı Programı: 2020 Cumhurbaşkanlığı Programı, Türkiye’nin ihracat ve ithalatının deniz lojistiği için yabancı firmalara bağımlılığını vurgulamaktadır. Bu sektörü canlandırmak için bir dizi politika önerisi sunmaktadır.
Mali teşvikler: Eximbank, “Gemi İnşa Finansmanı ve Garanti Programı” ve “Uluslararası Taşımacılık Pazarlama Kredisi Programı” sunmaktadır.
Diğer teşvikler: Türkiye, Türk deniz taşımacılığını desteklemek için vergi muafiyetleri ve oran indirimi, sosyal güvenlik primi ve faiz desteği gibi teşvikleri uygulamaya koymuştur. (22)(23)
“Yönetmelik): Denizcilik hizmetleri, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Denizcilik İşleri Genel Müdürlüğü tarafından denetlenmektedir.
(Yönetmelik): Türk Ticaret Kanunu, yükleme, boşaltma, yüklerin taşınması ve denizde meydana gelebilecek kazalara ilişkin düzenlemeleri bulunan Deniz Hukuku’nu içermektedir. (21)
(Yönetmelik): 4490 sayılı “Türk Uluslararası Gemi Sicili” Kanunu, turizm şirketlerinin envanterinde kayıtlı ticari yatlar ile Türk Uluslararası Gemi Sicilinde kayıtlı gemilerin satın alınmasını ve işletilmesini kolaylaştırmaktadır.
ÖZEL SEKTÖR
Ekol Lojistik, Omsan Lojistik, Arkas, Maersk gibi deniz taşımacılığı firmaları. Yurtiçi ve yurtdışı bankalar
DEVLET
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Denizcilik Genel Müdürlüğü
ÇOK TARAFLILAR
EBRD, IFC
KAR AMACI GÜTMEYENLER
Uluslararası Taşımacılık ve Lojistik Hizmet Sağlayıcıları Derneği (UTIKAD), Uluslararası Nakliyeciler Derneği (UND), Uluslararası Denizcilik Örgütü
SEKTÖREL KAYNAKLAR
2) Strateji ve Bütçe Başkanlığı, 11. Kalkınma Planı,
3) Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları 2019-2023 Stratejik Planı.
4) Strateji ve Bütçe Başkanlığı, 2020 Yatırım Programı.
6) AB
7) Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Uzmanlık Tezi, 2018.
8) Eximbank. Gemi İnşa Finansmanı ve Garanti Programı.
9) Bertelsmann Stiftung & SDSN, 2020. Sürdürülebilir Kalkınma Raporu Gösterge Tabloları 2020.
10) Türkiye’nin Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri 2. VNR 2019.
11) Strateji ve Bütçe Başkanlığı, 11. Kalkınma Planı,
12) Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı, 2020 Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı,
YFA KAYNAKLAR
14) Ulaştırma ve Altyapı Bakanı’nın Açıklaması, 2019.
15) Anadolu Ajansı, 05.02.2020. Ticarette demiryollarının payı artıyor.
17) Uluslararası Denizcilik Örgütü.
20) EC, 2019,
22) Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Uzmanlık Tezi, 2018.
23) Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’ndan Açıklama, 2019.
24) 2023 Türkiye İhracat Stratejisi ve Eylem Planı.
25) Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası, Ulaştırma Stratejisi 2019-2024,